Kæru útskriftarefni, starfsmenn VA, aðstandendur, formaður skólanefndar og aðrir góðir gestir.

Ég býð ykkur velkomin á útskrift þessa föngulega hóps sem situr hér hjá mér á sviðinu.

Þetta er hátíðisdagur og mikil gleðistund fyrir alla því nú hefur stóru markmiði verið náð. Því ber að fagna. Öll skref í átt að því að ná settu marki er sigur og við sigur líður okkur vel. Við sjáum þegar sigrar vinnast fagna allir og sumir fella jafnvel gleðitár. Það góða við svona sigurstund er að það er enginn sem tapar, við sem eftir sitjum glímum við eftirsjá allra ólíku einstaklinganna sem við höfum haft umsjón með og aðstoðað við að ná marmiðum sínum undanfarin ár. Það er kveðjustundin sem starfsmenn skóla þurfa að lifa með á hverju ári, en við erum heppin eins og segir í ljóðinu hans Tómasar Guðmundssonar – Hótel jörð – „sumir fara en aðrir koma í stað“ það heldur okkur skólafólki á tánum og við efnið. 

Það er mikil krafa gerð á skólana um þessar mundir að sinna öllum einstaklingum sem í þá sækja. Það gerum við með stakri prýði í Verkmenntskóla Austurlands að mínu mati. Þar er mikil nálægð á milli starfsmanna og nemenda, fylgst er vel með líðan og framgangi allra og gripið er inn í ef þurfa þykir. Það er þó ekki þannig að nemendur þurfi ekki að bera ábyrgð á sínum málum og námi sjálfir, en þau fá til þess stuðning ef þau þurfa og óska eftir. Persónulegur skóli er orðið yfir okkar skóla. Það er eitt af markmiðum okkar að kenna þeim ábyrgðina og að gera grein fyrir sér, ef þau mæta ekki þá þurfa þau að láta vita af sér og vera í sambandi við kennarana, þetta lærist með tíð og tíma en heiðarleiki og hreinskilni er eitt af þeim gildum sem við viljum innleiða meðal nemenda.

Í lögum um framhaldsskóla frá 2008 er fjallað um hlutverk framhaldsskóla,  í annari greininni:

Þar segir: Tilvitnun hefst : Hlutverk framhaldsskóla er að stuðla að alhliða þroska allra nemenda og virkri þátttöku þeirra í lýðræðisþjóðfélagi með því að bjóða hverjum nemanda nám við hæfi. Ennfremur, að búa nemendur undir þátttöku þeirra í atvinnulífinu og ferkara nám. Og áfram segir, að efla siðferðisvitund, ábyrgðarkennd, víðsýni, frumkvæði, sjálfstraust, umburðarlyndi, jafnrétti og gangrýna hugsun. Tilvitnun lýkur.

Þetta er stórt og mikið hlutverk en ég treysti mér til að standa við það gagnvart nemendum okkar með því góða starfsfólki sem skólinn hefur yfir að ráða. Á liðnum vetri hefur samfélagið í meira mæli en áður kallað eftir þessu hlutverki skólanna ekki sýst eftir að umrædd rannsóknarskýrsla kom út. Þar er deilt á siðferðisvitund ráðamanna og stjórnsýslunnar og að almenningur hafi breinglast í hugsun á því hvað væri við hæfi við hinar ýmsu ákvarðanir sem teknar voru. Fræða -heimurinn sofnaði á verðinum og var jafnvel keyptur til að láta af óþægilegum athugasemdum.

Framundan er uppbygging í íslensku samfélagi og þörf á að efla trúnað og traust  á stofnanir og fyrirtæki. Þegar kannað hefur verið hvaða stofnanir og starfsstéttir njóta mests trausts í samfélaginu koma skólarnir og kennarar sterkir inn, það er ánægjulegt fyrir okkur en betur má ef duga skal, allar opinberar stofnanir þurfa að líta í eiginn rann. Gildin; heiðarleiki í samskiptum eru mikilvægir þættir sem auðvellt er að fella inn í allar námsgreinar, gagnrýnin hugsun er ekki síður mikilvæg á tímum netsins og þess ægivalds sem tölvurnar hafa yfir fólki, ekki síst yngra fólkinu. Það að taka ekki öllu sem sannleika sem þar stendur og er skrifað. Kunna að meðhöndla upplýsingar og rýna til gagns í þær. Við sjáum að nemendur eiga oft all erfitt með að loka tölvunum í tímum.  Það er ógnvænlega auðvellt að setja orð og efni á netið sem eiga jafnvel engan stoð í veruleikanum, með ófyrirséðum afleiðingum fyrir þann sem verður fyrir. Þarna erum við veik og ég held að allir þurfi að taka höndum saman um að koma í veg fyrir og forvarna slíku athæfi. Fyrir stuttu var maður dæmdur í 5 ára fangelsi fyrir að lokka 5 stúlkur til samskipta í gegnum netið sem leiddu til kynferðisbrota gagnvart þeim. Það eru framin mörg afbrot á netinu daglega, þar sem enginn er ábyrgur og gerandi er óþekktur. Það er okkar sem vitum betur að upplýsa og leiðbeina um hvað á við og hvað ekki í samskiptum, líka á netinu. Við þurfum að efla samveru með unga fólkinu og rannsóknir að undanförnu sýna að þær hafa frekar aukist en hitt þrátt fyrir kreppu.

Jafnréttið er sífellt í umræðunni og vona ég að þið kæru nemendur sem hér sitjið munið hafa það að leiðarljósi í öllum ykkar störfum og athöfnum. Að horfa á hlutina með kynjagleraugum og orðræðuna einnig er þarft og nýlega hvatti einn þingmaður til þess að skýrslan yrðir skoðuð með það í huga. Enn er all margt óunnið en við mjökumst hægt í átt að jafnrétti kynjanna.

Í vetur voru undirbúnar skarpari reglur um skemmtanahald í framhaldsskólum og fengu nemendur VA æfingu  í þeim. Heilt yfir gekk það vel, og þau sem koma til náms við skólann í haust vita að hverju þau ganga, varðandi böll, ferðir og aðrar uppákomur á vegum skólans en þær eiga að vera algerlega vímuefna lausar. Þá vita allir að reykingar og tóbaksnotkun eru bannaðar í og við skólann. Oft er ágætt að hugsa breytingar eins og æfingabúðir. Á meðan einstaklingur er í þeim gerir hann mistök og getur ekki lært og framkvæmt allt í einu, en með tíð og tíma lærast hlutirnir og æfingin skapar meistarann. Þannig er skólagangan, hún lærist og nú þegar nemendur ljúka námi eru þau býsna fulllærð í mörgu sem reyndist þeim erfitt í byrjun. Hin dulda námsskrá sem okkur skólafólki er oft tíðrætt um eru þeir hlutir sem ekki standa í námskránum né námsbókunum en eru ekki minna þýðingamiklir. Þar koma þau gildi sem ég las upp áðan úr annari grein laga um framhaldsskóla sterk inn, víðsýni, frumkvæði, sjálfstraust, umburðarlyndi.Að setja sig í spor annara er afar mikilvægur hæfileiki en því miður ekki öllum fær. Það er þó hægt að læra það með því að lesa um og læra um líf og aðstæður annara  ,með því lærist umburðarlyndi  og víðsýni. Því miður er oft skortur á víðsýni og þar held ég að við öll getum styrkt okkur í strjálbýla sveitarfélaginu Fjaraðbyggð sem þarfnast þess að við snúum bökum saman, horfum á hlutina heildrænt og vinnum saman að því að gera það enn betra.  Landafræði sveitafélagsins hefur áhrif á starfssemi Verkmenntaskólans. Þátttaka nemenda í félagslífi skólans líður fyrir hana. Ég bind miklar vonir við að þegar framkvæmdir við Norðfjarðargöng hefjast og þau komast í gagnið batni aðgengi allra bæjarbúa að Verkmenntaskólanum og öll starfssemi hans verði einfaldari, þá munu möguleikar til meiri þjónustu við bæjarbúa og aðsókn fullorðinna að námsframboði skólans aukast.  Göngin verða gríðarleg lyftistöng fyrir skólann, því langar mig að nota tækifærið hér til að hvetja stjórnvöld til að hraða framkvæmdum við Norðfjarðargöng eins og hægt er. Forsendur þess að góður skóli starfi áfram í Fjarðabyggð er m.a. að samgöngur verði ekki hindrun á skólagöngu nemenda.

Þagar nemandi sinnir námi sínu vel skilar árangurinn sér í auknu sjálfstrausti , afraksturinn kemur í ljós. Þið getið séð þenna fjölbreytta hóp hér sem dæmi, skólagangan hefur ekki alltaf verið auðveld eða sjálfstraustið mikið en í dag er það í hæstu hæðum,  vona ég, enda ástæða til.  

Gildi menntunar er vaxandi í háþróuðu samfélagi okkar. Mikilvægi hennar kemur skýrt fram í því að um 95 – 97% árgangs sem lýkur námi í grunnskóla innrita sig í nám í framhaldsskólum. Því miður hefur brottfall úr framhaldsskólum verið mikið undanfarin ár en hefur frekar minnkað síðan árið 2000 miðað við norðurlöndin sem við gjarnan berum okkur saman við.

Endurskipulagning á námsframboði og öllu skipulagi skólans er í endurskoðun og  á næstu árum munu fleiri námsbrautir og nýtt framhaldsskólapróf verða í boði við skólann. Þar verður til styttri námsbraut sem tengd verður starfsþjálfun í fyrirtækjum og stofnunum í návígi skólans. Þessi námsbraut mun tryggja að fleiri nemendur munu ljúka prófi á framhaldsskólastigi og ætti að hafa í för með sér minna brottfall (en brottfall eru þeir sem hætta í námi án lokaprófa).

Mig langar að leggja áherslu á orð mín um þau tækifæri og við horfsbreytingu sem orðið hefur til menntunar með því að vísa í Ofvitann eftir Þórberg Þórðarson. En á bls 354 segir, tilvitnun hefst:

            „Ég hafði engin úrræði til að halda mér uppi við gagnfræðanám heilan vetur ennþá. Þar með voru allar vonir mínar um æðri menntun, allar ástríður mínar eftir viskunni, hinar fáu feimnu óskir mínar um bærilegri lífdaga orðnar að dauðri eyðimörk. Hvað verður um mig í framtíðinni ? Ég hlýt að verslast upp og deyja“ tilvitnun lýkur.

Sem betur fer lítur framtíðin betur út fyrir okkar ungmennum en fyrir ofvitanum á sínum tíma.

Hún er  mun bjartari. Í viðtölum við fólk víðsvegar í sveitafélögum landsins í tengslum við komandi kosningar nefna margir að skapa þurfi fleiri störf og styrkja þannig samfélögin. Með fjölbreyttu námsframboði og nýbreyttni, frumkvöðlafræði, skapandi listnámi, nýsköpunarfræðum o. fl. vakna nýjar hugmyndir nemenda sem sannarlega geta þróast til vaxtar fyrir samfélögin, þar hafa skólarnir hlutverk.

Ég gæti týnt marga fleiri þætti til um skólastarfið og þá góðu vinnu sem við ástundum þar. Það er þó eitt sem mig langar að minna þenna fríða hóp á, en það er að hugsa vel til skólans síns, styðja okkur með verkum ykkar, heimsækja okkur ef ykkur langar til og ég tala ekki um að bæta við ykkur meira námi hjá okkur. Í nútímasamfélagi eru einstaklingarnir seint búnir í námi, alltaf má læra meira og stundum tekur fólk u – beygjur í lífi sínu þegar um starfsval er að ræða og munið að þið eruð alltaf velkomin.